Sơ cứu trẻ bị say nắng: Dấu hiệu và khi nào cần đi viện

Mùa hè là thời điểm trẻ em dễ tham gia các hoạt động ngoài trời như vui chơi, du lịch, thể thao hoặc sinh hoạt ngoại khóa. Tuy nhiên, thời tiết nắng nóng kéo dài cũng làm tăng nguy cơ mất nước, kiệt sức do nóng, say nắng và sốc nhiệt ở trẻ. Dưới đây, bác sĩ chuyên khoa Nhi – Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc sẽ chỉ ra dấu hiệu và cách sơ cứu khi trẻ bị say nắng kịp thời và chỉ ra biểu hiện cần nhập viện.

Trả lời nhanh: Khi trẻ bị say nắng, cha mẹ cần nhanh chóng đưa trẻ đến nơi mát, cởi bớt quần áo, làm mát cơ thể bằng khăn ướt, nước mát hoặc quạt. Nếu trẻ còn tỉnh, có thể cho uống từng ngụm nhỏ nước mát hoặc oresol pha đúng hướng dẫn. Nếu trẻ lơ mơ, co giật, bất tỉnh, khó thở, sốt cao khoảng 40°C trở lên hoặc không uống được nước, cần gọi cấp cứu và tiếp tục làm mát trong lúc chờ hỗ trợ y tế.

*Trẻ bị say nắng khi hoạt động ngoài trời*

Tham vấn chuyên môn: BSCKI. Nguyễn Văn Ngọc - Phó Trưởng Khoa Nhi Bệnh Nhiệt Đới, BVĐK Hồng Ngọc Phúc Trường Minh

Tóm tắt nhanh bài viết

Trẻ dễ bị say nắng hơn người lớn do khả năng điều hòa thân nhiệt chưa hoàn thiện, dễ mất nước và khó tự nhận biết dấu hiệu nguy hiểm.
Dấu hiệu nghi say nắng ở trẻ gồm da nóng đỏ, khát nước, môi khô, đau đầu, chóng mặt, mệt lả, quấy khóc, buồn nôn hoặc nôn.
Dấu hiệu nghi sốc nhiệt gồm thân nhiệt rất cao, lơ mơ, khó đánh thức, co giật, khó thở, thở nhanh, tim đập nhanh hoặc bất tỉnh.
Sơ cứu đúng cách gồm đưa trẻ ra nơi mát, nới lỏng quần áo, làm mát cơ thể, cho uống từng ngụm nhỏ nếu trẻ tỉnh táo và theo dõi sát.
Không cho trẻ uống nước hoặc oresol nếu trẻ lơ mơ, co giật, bất tỉnh hoặc nôn liên tục vì có nguy cơ sặc.
Nếu nghi sốc nhiệt, cần gọi cấp cứu ngay và làm mát trong lúc chờ hỗ trợ, không chờ trẻ tự hồi phục.
Không để trẻ một mình trong ô tô đang đỗ, kể cả trong thời gian ngắn. CDC cảnh báo trẻ bị bỏ lại trong xe đỗ là nhóm có nguy cơ cao nhất bị sốc nhiệt và tử vong.

Vì sao trẻ dễ bị say nắng hơn người lớn?

Trẻ em không phải là “người lớn thu nhỏ”. Cơ thể trẻ có nhiều đặc điểm khiến trẻ dễ bị ảnh hưởng bởi thời tiết nóng hơn người trưởng thành, đặc biệt là trẻ nhỏ, trẻ đang sốt, tiêu chảy, chơi thể thao ngoài trời hoặc mặc quần áo quá kín.

Khả năng điều hòa thân nhiệt chưa hoàn thiện

Cơ thể cần duy trì thân nhiệt ổn định để các cơ quan hoạt động bình thường. Khi trời nóng, cơ thể tản nhiệt bằng cách tăng tiết mồ hôi và đưa máu ra da. Ở trẻ em, các cơ chế này chưa hiệu quả như người lớn.

Tuyến mồ hôi hoạt động chưa tối ưu: Mồ hôi giúp cơ thể giải phóng nhiệt qua bay hơi. Ở trẻ nhỏ, khả năng tiết mồ hôi và điều chỉnh nhiệt chưa hoàn thiện nên trẻ dễ tăng thân nhiệt hơn khi ở ngoài trời nóng lâu.
Diện tích cơ thể lớn hơn so với cân nặng: Trẻ có thể hấp thu nhiệt từ môi trường nhanh hơn, đặc biệt khi chơi ngoài trời nắng, mặc đồ dày hoặc ngồi trong xe, xe đẩy, ghế an toàn ít thông thoáng.
Trẻ khó tự nhận biết dấu hiệu nguy hiểm: Trẻ nhỏ thường không biết diễn đạt “con chóng mặt”, “con khát”, “con mệt” hoặc “con buồn nôn”. Cha mẹ cần quan sát hành vi như quấy khóc, lừ đừ, bỏ chơi, bỏ bú hoặc ngủ nhiều bất thường.
Trẻ phụ thuộc vào người lớn: Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ AAP lưu ý trẻ phụ thuộc vào người lớn để được bảo vệ khỏi nhiệt độ cực đoan, trong khi người lớn có thể chủ động tìm nơi mát hoặc tự bổ sung nước.

Trẻ mất nước nhanh hơn

Trong thời tiết nóng, cơ thể trẻ mất nước qua mồ hôi và hơi thở. Nếu trẻ chơi ngoài trời lâu, chạy nhảy nhiều, sốt, tiêu chảy hoặc nôn, nguy cơ mất nước tăng nhanh hơn.

Mồ hôi làm mất nước và điện giải: Khi trẻ ra nhiều mồ hôi, cơ thể không chỉ mất nước mà còn mất natri, kali và các điện giải cần thiết cho hoạt động thần kinh, cơ và tim.
Mất nước làm giảm khả năng làm mát: Khi thiếu nước, cơ thể khó tiết mồ hôi hiệu quả. Điều này làm thân nhiệt tăng nhanh hơn và tăng nguy cơ kiệt sức do nóng hoặc sốc nhiệt.
Dấu hiệu mất nước ở trẻ có thể kín đáo: Trẻ có thể môi khô, khóc ít nước mắt, tiểu ít, bỉm khô lâu hơn, mắt trũng, mệt hoặc bú kém.
Nôn làm mất nước nặng hơn: Nếu trẻ vừa bị nóng vừa nôn, tình trạng thiếu nước có thể tiến triển nhanh. Đây là lý do trẻ nôn nhiều sau khi đi nắng cần được theo dõi sát.

Trẻ thường mải chơi và không tự dừng lại

Trẻ em có thể tiếp tục chạy nhảy dù đã mệt, khát hoặc chóng mặt. Một số trẻ không muốn dừng chơi, không chủ động uống nước hoặc không nhận ra cơ thể đang quá nóng.

Cha mẹ cần đặc biệt chú ý khi trẻ:

chơi ngoài trời giữa trưa hoặc đầu giờ chiều;
chơi thể thao trong thời tiết nóng ẩm;
mặc đồ thể thao dày, đồ bảo hộ hoặc đội mũ kín;
vừa khỏi ốm, đang sốt, tiêu chảy hoặc ăn uống kém;
có bệnh nền tim mạch, hô hấp, thần kinh hoặc béo phì.

Say nắng khác gì sốc nhiệt?

Nhiều phụ huynh thường nhầm lẫn say nắng, kiệt sức do nóng và sốc nhiệt. Việc phân biệt giúp cha mẹ biết khi nào có thể sơ cứu và theo dõi, khi nào cần cấp cứu ngay.

Đặc điểm	Say nắng/kiệt sức do nóng	Sốc nhiệt
Mức độ	Nhẹ đến trung bình	Nặng, cấp cứu y khoa
Ý thức	Thường còn tỉnh, có thể mệt	Lơ mơ, lú lẫn, co giật hoặc bất tỉnh
Thân nhiệt	Có thể tăng	Thường rất cao, có thể khoảng 40°C trở lên
Da/mồ hôi	Có thể vã mồ hôi, da nóng	Da rất nóng, có thể khô hoặc vẫn vã mồ hôi
Tiêu hóa	Buồn nôn, nôn nhẹ	Nôn nhiều, lơ mơ, toàn trạng xấu
Nguy cơ tổn thương cơ quan	Thấp hơn nếu xử trí sớm	Cao, có thể ảnh hưởng não, tim, thận, cơ
Xử trí	Đưa vào nơi mát, làm mát, bù nước nếu tỉnh	Gọi cấp cứu, làm mát ngay, không trì hoãn

Điểm dễ nhớ: Nếu trẻ không còn tỉnh táo như bình thường, co giật, bất tỉnh, khó thở hoặc thân nhiệt rất cao, cần xem như tình trạng nguy hiểm và đưa đi cấp cứu.

Bảng mức độ say nắng ở trẻ và cách xử trí

Mức độ	Dấu hiệu thường gặp	Cha mẹ nên làm gì?
Nghi say nắng/kiệt sức do nóng nhẹ	Trẻ mệt, khát, da nóng, đau đầu, chóng mặt, còn tỉnh táo	Đưa vào nơi mát, nới quần áo, lau mát, cho uống từng ngụm nhỏ
Mất nước rõ hơn	Môi khô, tiểu ít, bỉm khô lâu, lừ đừ nhẹ, nôn, mệt nhiều	Làm mát, bù nước đúng cách nếu trẻ tỉnh, đưa đi khám nếu không cải thiện
Nghi sốc nhiệt	Sốt cao khoảng 40°C, lơ mơ, co giật, thở nhanh, tim nhanh, bất tỉnh	Gọi cấp cứu, làm mát ngay trong lúc chờ hỗ trợ, không cho uống nếu trẻ không tỉnh
Dấu hiệu nguy kịch	Khó thở, tím tái, không đánh thức được, co giật kéo dài	Cấp cứu ngay

Dấu hiệu nhận biết trẻ bị say nắng

Da nóng đỏ bất thường

Da nóng đỏ có thể là dấu hiệu cơ thể đang cố gắng tản nhiệt bằng cách giãn mạch máu dưới da. Đây là phản ứng thường gặp khi trẻ ở ngoài trời nắng hoặc trong môi trường nóng lâu.

Cha mẹ có thể quan sát:

Da mặt, cổ, tay chân đỏ hơn bình thường: Trẻ có thể nóng bừng, da ấm hoặc nóng khi chạm vào.
Trẻ vã mồ hôi nhiều: Đây có thể là dấu hiệu cơ thể đang cố làm mát.
Không phải lúc nào trẻ cũng đổ mồ hôi nhiều: Ở giai đoạn nặng, cơ chế điều hòa thân nhiệt có thể suy yếu, trẻ rất nóng nhưng mồ hôi giảm.
Da nóng kèm lơ mơ là dấu hiệu nguy hiểm: Nếu trẻ da rất nóng, phản ứng chậm, khó đánh thức hoặc co giật, cần nghĩ đến sốc nhiệt.

Khát nước nhiều, môi khô hoặc tiểu ít

Khát nước là dấu hiệu sớm của mất nước, nhưng không phải trẻ nào cũng biết nói khát. Với trẻ nhỏ, cha mẹ cần quan sát các dấu hiệu gián tiếp.

Dấu hiệu gợi ý mất nước gồm:

Trẻ đòi uống nước liên tục: Đây là tín hiệu cơ thể đang thiếu dịch sau khi ra mồ hôi.
Môi khô, lưỡi khô: Niêm mạc miệng khô cho thấy cơ thể đang thiếu nước.
Khóc ít nước mắt: Ở trẻ nhỏ, khóc không có nước mắt hoặc rất ít nước mắt là dấu hiệu cần chú ý.
Tiểu ít hoặc bỉm khô lâu hơn bình thường: Nếu trẻ không tiểu trong nhiều giờ, nước tiểu sẫm màu hoặc bỉm khô bất thường, cần theo dõi sát.

Khi nào nguy hiểm? Nếu trẻ khát nhiều nhưng nôn, không uống được nước, tiểu rất ít, lừ đừ hoặc mệt lả, nên đưa trẻ đi khám.

*Khát nước là dấu hiệu sớm của mất nước*

Mệt lả, quấy khóc hoặc bỏ chơi

Trẻ bị ảnh hưởng bởi nắng nóng có thể không mô tả được cảm giác chóng mặt, đau đầu hoặc kiệt sức. Thay vào đó, trẻ thay đổi hành vi.

Cha mẹ có thể thấy:

Trẻ đang chơi bỗng ngồi bệt, không muốn vận động: Đây có thể là dấu hiệu cơ thể đã quá tải vì nóng.
Trẻ quấy khóc, cáu gắt bất thường: Trẻ nhỏ thường biểu hiện khó chịu bằng quấy khóc thay vì nói rõ triệu chứng.
Trẻ ngủ nhiều hơn hoặc lừ đừ: Nếu trẻ chỉ mệt nhẹ nhưng vẫn tỉnh, uống được, có thể sơ cứu và theo dõi. Nếu trẻ lơ mơ, gọi khó tỉnh hoặc phản ứng chậm, cần cấp cứu.
Trẻ bỏ bú, bỏ ăn: Ở trẻ nhỏ, bỏ bú kèm môi khô, sốt hoặc tiểu ít có thể gợi ý mất nước.

Đau đầu, chóng mặt hoặc đi không vững

Trẻ lớn hơn có thể nói đau đầu, chóng mặt hoặc cảm giác choáng sau khi đi nắng. Đây là dấu hiệu cơ thể đang chịu stress nhiệt hoặc mất nước.

Cần chú ý nếu trẻ:

than đau đầu nhiều;
chóng mặt khi đứng lên;
đi loạng choạng;
nhìn mờ;
ngồi không vững;
mệt tăng dù đã nghỉ.

Nếu chóng mặt kèm lơ mơ, nôn nhiều, khó thở hoặc da rất nóng, cần đưa trẻ đi viện sớm.

Buồn nôn hoặc nôn

Buồn nôn, nôn có thể xuất hiện khi cơ thể trẻ bị quá nóng, mất nước hoặc rối loạn điện giải.

Cần hiểu đúng vì:

Nhiệt độ cao ảnh hưởng hệ thần kinh và tiêu hóa: Trẻ có thể buồn nôn, đau bụng hoặc nôn sau khi chơi ngoài nắng.
Nôn làm mất nước nhanh hơn: Khi trẻ nôn, việc bù nước đường uống khó hơn, nguy cơ mất nước và rối loạn điện giải tăng.
Nôn dễ làm cha mẹ nhầm với rối loạn tiêu hóa: Nếu nôn xuất hiện sau khi đi nắng, kèm da nóng, mệt lả, đau đầu hoặc sốt, cần nghĩ đến bệnh liên quan nhiệt.
Nôn liên tục là dấu hiệu cần đi viện: Đặc biệt nếu trẻ không uống được nước, tiểu ít hoặc lơ mơ.

Sốt cao hoặc thân nhiệt tăng nhanh

Trẻ bị say nắng có thể tăng thân nhiệt. Tuy nhiên, cần phân biệt sốt do nhiễm trùng với tăng thân nhiệt do môi trường nóng.

Đặc điểm cần chú ý:

Thân nhiệt tăng sau khi ở ngoài trời nóng: Trẻ có thể sốt hoặc rất nóng khi chạm vào.
Thuốc hạ sốt không phải giải pháp chính: Sốc nhiệt không giống sốt do nhiễm trùng. Điều quan trọng là đưa trẻ ra nơi mát và làm mát cơ thể.
Thân nhiệt khoảng 40°C trở lên là dấu hiệu nguy hiểm: Đặc biệt nếu kèm lơ mơ, co giật, thở nhanh hoặc tim đập nhanh.
Không nên chờ thuốc hạ sốt có tác dụng rồi mới đi viện: Nếu nghi sốc nhiệt, cần cấp cứu.

Lơ mơ, ngủ gà hoặc phản ứng chậm

Đây là dấu hiệu nguy hiểm. Rối loạn ý thức trong bối cảnh nắng nóng cần được xem là nghi sốc nhiệt cho đến khi được bác sĩ đánh giá.

Cha mẹ cần đi cấp cứu nếu trẻ:

ngủ gà, khó đánh thức;
gọi không trả lời như bình thường;
nói nhảm, phản ứng chậm;
không nhận ra người thân;
co giật;
bất tỉnh.

Nhiệt độ cao có thể ảnh hưởng trực tiếp đến não. Vì vậy, lơ mơ không phải là dấu hiệu mệt thông thường và không nên chờ trẻ “ngủ một lúc cho khỏe”.

Cách sơ cứu trẻ bị say nắng đúng cách

Bước 1: Đưa trẻ ra khỏi môi trường nóng

Việc đầu tiên là ngắt nguồn nhiệt càng nhanh càng tốt. Nếu trẻ tiếp tục ở ngoài nắng, thân nhiệt có thể tiếp tục tăng.

Cha mẹ nên:

đưa trẻ vào nơi râm mát;
đưa vào phòng có quạt hoặc điều hòa nếu có;
tránh để trẻ tiếp tục đứng, chơi hoặc vận động;
cho trẻ nằm hoặc ngồi nghỉ ở nơi thoáng;
tránh đám đông vây quanh làm không khí bí hơn.

Vì sao quan trọng? Khi rời khỏi môi trường nóng, cơ thể trẻ có cơ hội giảm hấp thu nhiệt và bắt đầu tản nhiệt hiệu quả hơn.

Bước 2: Nới lỏng hoặc cởi bớt quần áo

Quần áo dày, bó sát hoặc nhiều lớp có thể cản trở quá trình tản nhiệt. Trẻ mặc đồ thể thao, áo khoác, đồ chống nắng dày hoặc quần áo ẩm mồ hôi cần được nới lỏng.

Nên làm:

cởi bớt áo khoác, mũ, khăn;
nới lỏng cổ áo, thắt lưng;
thay quần áo ướt mồ hôi nếu có điều kiện;
để trẻ mặc đồ thoáng, nhẹ.

Không nên ủ kín trẻ hoặc đắp chăn vì có thể làm thân nhiệt tăng cao hơn.

Bước 3: Làm mát cơ thể bằng nước mát và quạt

Làm mát là bước quan trọng nhất khi trẻ bị ảnh hưởng bởi nắng nóng. Khi trẻ có dấu hiệu bệnh do nóng, cần đưa trẻ vào nơi mát, cởi bớt quần áo, làm mát bằng nước ấm/mát hoặc khăn mát; nếu trẻ tỉnh táo có thể cho uống từng ngụm nước mát để hạ nhiệt.

Có thể áp dụng:

lau người bằng khăn mát;
xịt hoặc dội nước mát lên da;
dùng quạt hỗ trợ bay hơi;
đặt khăn ẩm ở cổ, nách, bẹn;
thay khăn mát liên tục khi khăn nóng lên.

Các vùng cổ, nách, bẹn có nhiều mạch máu lớn gần bề mặt da, giúp hỗ trợ hạ nhiệt nhanh hơn.

Lưu ý: Cha mẹ không nên tự chườm đá trực tiếp lên da hoặc tự ngâm trẻ trong nước đá tại nhà vì có thể gây run, khó chịu, bỏng lạnh hoặc làm việc theo dõi trẻ khó hơn. Nên dùng nước mát, khăn ướt, quạt và chườm mát vùng cổ, nách, bẹn. Trong môi trường y tế, bác sĩ có thể áp dụng các biện pháp làm mát chuyên sâu tùy tình trạng.

Bước 4: Cho uống nước nếu trẻ còn tỉnh táo

Nếu trẻ tỉnh táo, nói chuyện được, nuốt tốt và không nôn liên tục, có thể cho trẻ uống từng ngụm nhỏ.

Có thể dùng:

nước mát;
dung dịch oresol pha đúng hướng dẫn;
nước điện giải phù hợp nếu được khuyến nghị;
sữa mẹ hoặc sữa công thức với trẻ nhỏ đang bú, tùy tình huống.

Cần lưu ý:

cho uống từng ngụm nhỏ, không ép uống nhiều một lúc;
nếu trẻ nôn, tạm dừng và theo dõi;
oresol phải pha đúng tỷ lệ, không pha đặc hoặc loãng tùy ý;
không dùng nước ngọt có gas, nước tăng lực hoặc đồ uống chứa caffeine cho trẻ.

Bước 5: Theo dõi sát và gọi cấp cứu khi có dấu hiệu nguy hiểm

Sau khi đã đưa trẻ vào nơi mát và làm mát, cha mẹ cần theo dõi:

trẻ có tỉnh táo hơn không;
da có bớt nóng không;
trẻ có uống được không;
có nôn tiếp không;
có co giật, khó thở, tím môi không;
trẻ có tiểu lại không;
triệu chứng có cải thiện sau khi làm mát không.

Nếu trẻ lơ mơ, co giật, bất tỉnh, khó thở, tím tái, thân nhiệt rất cao hoặc không cải thiện, cần gọi cấp cứu ngay. Không chờ trẻ hạ sốt hoàn toàn rồi mới đi viện.

Những sai lầm cha mẹ thường mắc phải

Ép trẻ uống quá nhiều nước cùng lúc

Khi trẻ mệt vì nóng, nhiều phụ huynh cố ép uống thật nhiều nước ngay lập tức. Điều này có thể khiến trẻ buồn nôn, nôn nhiều hơn và làm việc bù nước kém hiệu quả.

Nên cho trẻ uống từng ngụm nhỏ, nhiều lần, chỉ khi trẻ tỉnh táo và nuốt tốt.

Cho trẻ uống khi trẻ lơ mơ hoặc co giật

Đây là lỗi nguy hiểm. Khi trẻ không tỉnh táo, phản xạ nuốt và bảo vệ đường thở giảm. Việc cho uống nước, sữa hoặc oresol có thể gây sặc.

Nếu trẻ lơ mơ, co giật, bất tỉnh hoặc nôn liên tục, cần gọi cấp cứu và không cho uống.

Chườm đá trực tiếp hoặc tự ngâm trẻ trong nước đá

Nhiều phụ huynh nghĩ càng lạnh càng hạ nhiệt nhanh. Tuy nhiên, tại nhà, chườm đá trực tiếp hoặc ngâm nước đá có thể khiến trẻ run, khó chịu, bỏng lạnh hoặc khó theo dõi toàn trạng.

Nên ưu tiên nước mát, khăn ướt, quạt, lau mát liên tục và chườm vùng cổ, nách, bẹn.

Chỉ dùng thuốc hạ sốt rồi chờ

Say nắng/sốc nhiệt không giống sốt do nhiễm trùng. Thuốc hạ sốt không thay thế được việc đưa trẻ ra nơi mát, làm mát cơ thể và cấp cứu khi cần.

Nếu trẻ sốt cao kèm lơ mơ, co giật, khó thở hoặc da rất nóng sau khi đi nắng, không nên chỉ cho uống thuốc hạ sốt rồi theo dõi tại nhà.

Ủ kín trẻ vì sợ lạnh

Một số phụ huynh thấy trẻ mệt hoặc run nên đắp chăn, mặc thêm áo. Điều này có thể làm thân nhiệt tăng cao hơn.

Khi trẻ bị nóng, cần nới lỏng quần áo, giúp cơ thể tản nhiệt và theo dõi sát.

Chờ trẻ tự hồi phục

Một số trường hợp sốc nhiệt có thể tiến triển nhanh. Nếu trẻ lơ mơ, co giật, khó thở hoặc không uống được nước, việc chờ đợi có thể làm tăng nguy cơ biến chứng.

Khi nghi sốc nhiệt, cần gọi cấp cứu ngay và làm mát trong lúc chờ hỗ trợ.

Cách phòng ngừa trẻ bị say nắng trong mùa hè

Hạn chế cho trẻ ra ngoài giờ nắng gắt

Nên tránh cho trẻ chơi ngoài trời kéo dài trong khung giờ nắng mạnh, đặc biệt khoảng 10h–16h nếu thời tiết oi bức, chỉ số UV cao hoặc có cảnh báo nắng nóng.

Nếu bắt buộc ra ngoài, cần:

cho trẻ nghỉ ở nơi mát định kỳ;
tránh vận động quá sức;
đội mũ rộng vành;
mặc quần áo thoáng, sáng màu;
dùng kem chống nắng phù hợp độ tuổi nếu cần.

*Nhiệt độ cao kéo dài gây sốc nhiệt cho trẻ*

Cho trẻ uống nước thường xuyên

Không nên chờ trẻ kêu khát mới cho uống nước. Trẻ nhỏ có thể không nhận biết hoặc không nói được cảm giác khát.

Cha mẹ nên:

nhắc trẻ uống nước đều;
tăng nước khi trẻ ra nhiều mồ hôi;
cho trẻ nghỉ uống nước khi chơi thể thao;
theo dõi môi, lưỡi, nước tiểu hoặc số lần thay bỉm;
hỏi bác sĩ nếu trẻ có bệnh cần hạn chế dịch.

Không để trẻ một mình trong ô tô

Đây là nguyên tắc bắt buộc. Không để trẻ trong xe ô tô đang đỗ, kể cả trong vài phút, kể cả khi hé cửa kính. Nhiệt độ trong xe có thể tăng rất nhanh và gây sốc nhiệt.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh CDC khuyến cáo không bao giờ để trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ trong ô tô đang đỗ, kể cả khi cửa kính được mở hé.

Cha mẹ có thể:

kiểm tra ghế sau trước khi khóa xe;
đặt túi xách/điện thoại ở ghế sau để tạo thói quen nhìn lại;
nhờ trường/lớp gọi nếu trẻ không đến đúng giờ;
không để trẻ chơi trong xe đỗ.

Theo dõi trẻ có nguy cơ cao

Một số trẻ dễ bị ảnh hưởng bởi nắng nóng hơn, gồm:

trẻ nhỏ;
trẻ béo phì;
trẻ đang sốt, tiêu chảy, nôn;
trẻ mắc bệnh tim, hô hấp, thần kinh;
trẻ dùng một số thuốc theo chỉ định bác sĩ;
trẻ chơi thể thao ngoài trời;
trẻ mặc đồ bảo hộ dày.

Với nhóm này, cha mẹ cần giảm thời gian ngoài trời, cho nghỉ mát thường xuyên và theo dõi sát dấu hiệu mất nước.

Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện?

Cần cấp cứu ngay nếu có dấu hiệu nguy hiểm

Đưa trẻ đi cấp cứu hoặc gọi cấp cứu ngay nếu có:

Thân nhiệt khoảng 40°C trở lên: Đặc biệt nếu kèm lơ mơ, co giật hoặc thở nhanh.
Lơ mơ, khó đánh thức, bất tỉnh: Đây là dấu hiệu hệ thần kinh bị ảnh hưởng, nghi sốc nhiệt.
Co giật: Không nhét vật vào miệng trẻ, không ghì tay chân, đặt trẻ nằm nghiêng an toàn và gọi cấp cứu.
Khó thở, tím môi, thở nhanh bất thường: Có thể liên quan rối loạn hô hấp hoặc tuần hoàn.
Nôn liên tục, không uống được nước: Trẻ dễ mất nước và rối loạn điện giải.
Không tiểu, tiểu rất ít hoặc bỉm khô bất thường: Gợi ý mất nước đáng kể.
Trẻ không cải thiện sau khi đã đưa vào nơi mát và làm mát: Không nên tiếp tục theo dõi tại nhà.

Nên đi khám sớm nếu trẻ còn mệt sau sơ cứu

Ngay cả khi chưa có dấu hiệu cấp cứu, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu:

trẻ mệt kéo dài sau khi đi nắng;
sốt còn tiếp diễn;
đau đầu, chóng mặt tái diễn;
ăn uống kém;
nôn nhưng chưa đến mức liên tục;
tiểu ít;
trẻ có bệnh nền;
trẻ từng bị co giật do sốt;
cha mẹ không chắc trẻ đã hồi phục hoàn toàn.

Tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, trẻ có thể được thăm khám chuyên khoa Nhi để đánh giá tình trạng mất nước, tăng thân nhiệt, rối loạn điện giải hoặc các dấu hiệu nghi sốc nhiệt sau khi tiếp xúc nắng nóng. Khách hàng có thể liên hệ hotline 024 3927 5568 hoặc để lại thông tin dưới đây để được bác sĩ liên hệ và tư vấn.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ bị say nắng có cần uống oresol không?

Có thể dùng oresol nếu trẻ còn tỉnh táo, uống được và có dấu hiệu mất nước. Cần pha đúng hướng dẫn, cho uống từng ngụm nhỏ. Không cho uống nếu trẻ lơ mơ, co giật, nôn liên tục hoặc bất tỉnh vì có nguy cơ sặc.

Có nên chườm đá trực tiếp lên người trẻ?

Không nên chườm đá trực tiếp hoặc tự ngâm trẻ trong nước đá tại nhà. Cha mẹ nên dùng khăn ướt mát, quạt, lau người bằng nước mát và chườm mát cổ, nách, bẹn. Nếu nghi sốc nhiệt, cần gọi cấp cứu.

Trẻ bị say nắng có nên uống thuốc hạ sốt không?

Trẻ bị say nắng không nên tự ý dùng thuốc hạ sốt như paracetamol, aspirin hay các thuốc chống viêm giảm đau (NSAIDs), vì những thuốc này hầu như không có tác dụng trong việc hạ thân nhiệt do say nắng. Nguyên nhân là lúc này cơ chế điều hòa nhiệt của cơ thể đã bị quá tải, không giống cơn sốt thông thường do nhiễm trùng. Lúc này, cần đưa trẻ ra nơi mát và làm mát cơ thể. Nếu trẻ sốt cao, lơ mơ, co giật hoặc khó thở, cần cấp cứu.

Bao lâu sau khi say nắng cần đưa trẻ đi khám?

Nếu trẻ không cải thiện sau khi đã đưa vào nơi mát, nới quần áo, làm mát và bù nước đúng cách, hoặc xuất hiện dấu hiệu nguy hiểm như lơ mơ, co giật, khó thở, nôn nhiều, cần đưa trẻ đi khám/cấp cứu ngay.

Trẻ bị say nắng bao lâu thì hồi phục?

Trường hợp nhẹ có thể cải thiện sau khi nghỉ mát, làm mát và bù nước đúng cách. Tuy nhiên, nếu sau khoảng 30 phút trẻ không khá hơn hoặc triệu chứng nặng lên, cần đưa trẻ đi khám. NHS khuyến cáo nếu tình trạng kiệt sức do nóng không cải thiện sau 30 phút làm mát, cần xử trí như tình huống nghiêm trọng hơn.

Có nên cho trẻ ngủ sau khi bị say nắng?

Nếu trẻ chỉ mệt nhẹ nhưng vẫn tỉnh táo, uống được, phản ứng bình thường, cha mẹ có thể cho trẻ nghỉ ở nơi mát và theo dõi sát. Nếu trẻ ngủ gà, khó đánh thức, lơ mơ hoặc phản ứng chậm, cần cấp cứu ngay.

Say nắng có thể gây co giật không?

Có. Co giật là dấu hiệu nặng, có thể liên quan sốc nhiệt hoặc rối loạn thân nhiệt nghiêm trọng. Khi trẻ co giật sau khi đi nắng, cần gọi cấp cứu, đặt trẻ nằm nghiêng an toàn, không nhét vật vào miệng và tiếp tục làm mát.

Trẻ nào dễ bị say nắng hơn?

Trẻ nhỏ, trẻ chơi thể thao ngoài trời, trẻ béo phì, trẻ đang sốt/tiêu chảy, trẻ mặc quá kín, trẻ có bệnh nền hoặc trẻ ở trong ô tô đang đỗ dưới trời nóng có nguy cơ cao hơn.

Có nên cho trẻ tiếp tục chơi nếu đã đỡ mệt?

Không nên. Sau khi có dấu hiệu say nắng hoặc kiệt sức do nóng, trẻ cần nghỉ ở nơi mát, uống nước phù hợp và theo dõi. Cho trẻ quay lại hoạt động quá sớm có thể khiến triệu chứng tái phát hoặc nặng hơn.

Kết luận

Trẻ bị say nắng có thể bắt đầu bằng các biểu hiện tưởng như nhẹ như khát nước, da nóng, mệt lả, quấy khóc, đau đầu hoặc buồn nôn. Tuy nhiên, tình trạng này có thể tiến triển thành sốc nhiệt nếu trẻ tiếp tục ở trong môi trường nóng hoặc không được làm mát kịp thời.

Khi nghi trẻ bị say nắng, cha mẹ cần đưa trẻ ra nơi mát, nới lỏng quần áo, làm mát bằng nước mát/khăn ướt/quạt và cho uống từng ngụm nhỏ nếu trẻ còn tỉnh táo. Nếu trẻ lơ mơ, co giật, bất tỉnh, khó thở, sốt cao khoảng 40°C trở lên, nôn liên tục hoặc không uống được nước, cần gọi cấp cứu ngay và tiếp tục làm mát trong lúc chờ hỗ trợ.

Nhận biết sớm dấu hiệu nguy hiểm, sơ cứu đúng cách và phòng ngừa nắng nóng là những yếu tố quan trọng giúp bảo vệ trẻ trong mùa hè.

Lưu ý y khoa

Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Trẻ nhỏ, trẻ có bệnh nền, trẻ đang sốt/tiêu chảy, trẻ có dấu hiệu mất nước hoặc bất kỳ biểu hiện lơ mơ, co giật, khó thở sau khi tiếp xúc nắng nóng đều cần được đánh giá y tế sớm.

Tài liệu tham khảo

Tham vấn chuyên môn: BSCKI. Nguyễn Văn Ngọc - Phó Trưởng Khoa Nhi Bệnh Nhiệt Đới, BVĐK Hồng Ngọc Phúc Trường Minh

Tóm tắt nhanh bài viết

Trẻ dễ bị say nắng hơn người lớn do khả năng điều hòa thân nhiệt chưa hoàn thiện, dễ mất nước và khó tự nhận biết dấu hiệu nguy hiểm.
Dấu hiệu nghi say nắng ở trẻ gồm da nóng đỏ, khát nước, môi khô, đau đầu, chóng mặt, mệt lả, quấy khóc, buồn nôn hoặc nôn.
Dấu hiệu nghi sốc nhiệt gồm thân nhiệt rất cao, lơ mơ, khó đánh thức, co giật, khó thở, thở nhanh, tim đập nhanh hoặc bất tỉnh.
Sơ cứu đúng cách gồm đưa trẻ ra nơi mát, nới lỏng quần áo, làm mát cơ thể, cho uống từng ngụm nhỏ nếu trẻ tỉnh táo và theo dõi sát.
Không cho trẻ uống nước hoặc oresol nếu trẻ lơ mơ, co giật, bất tỉnh hoặc nôn liên tục vì có nguy cơ sặc.
Nếu nghi sốc nhiệt, cần gọi cấp cứu ngay và làm mát trong lúc chờ hỗ trợ, không chờ trẻ tự hồi phục.
Không để trẻ một mình trong ô tô đang đỗ, kể cả trong thời gian ngắn. CDC cảnh báo trẻ bị bỏ lại trong xe đỗ là nhóm có nguy cơ cao nhất bị sốc nhiệt và tử vong.

Vì sao trẻ dễ bị say nắng hơn người lớn?