Liệt ½ mặt (liệt dẫn chuyền trục thần kinh VII ngoại biên) là thương tổn thường găp, nguyên nhân thường gặp nhất là do Lạnh trong những giai đoạn thời tiết chuyển mùa, còn gọi là liệt ½ mặt do Lạnh. 

Nguyên nhân Lạnh gây nên hiện tượng phù nề niêm mạc xung quanh trục thần kinh VII ở bên trong đường hầm thuộc xương Đá tạo ra một sự trèn ép tùy mức độ đối với trục thần kinh. Xương Đá là xương xuất phát từ trung tâm nền sọ cho tới tai.

Triệu chứng lâm sàng là liệt mềm ½ mặt của cả 3 nhánh thần kinh: Nhánh trên, Nhánh giữa và Nhánh dưới cho nửa mặt phải hoặc nửa mặt trái. Mắt không nhắm kín được. Trong tình trạng này bệnh nhân thường bị rơi thức ăn khi ăn và nước khi uống, tê bì ½ lưỡi. Bệnh nhân luôn trong tình trạng căng thẳng và lo lắng.

Liệt ½ mặt có nhiều nguyên nhân như liệt tần kinh VII do thương tổn trung ương, tai biến do phẫu thuật, những trường hợp u và những trường hợp đứt thần king VII do vỡ xương Đá.Trong bài viết này tôi chỉ đề cặp tới nguyên nhân do Lạnh.

Liệt ½ mặt ngoại biên do Lạnh có nhiều khả năng phục hồi. Những trường hợp cụ thể:

Liệt nhẹ ½ mặt Phải từ thời kỳ học sinh, không nhớ rõ thời gian, ngủ dậy thấy liệt mặt. Hiện tại còn liệt nhẹ, liệt rõ rệt ở cơ vòng môi, cơ tam giác môi, cơ cằm, nhân chung lệch qua trái khi cười. Chẩn đoán điện-cơ bằng máy điện xung PHYSIOMED EXPERT đời mới nhất của CHLB Đức cho kết quả:

- Rheobase (thềm kích thích):    4,8mA        Bình thường

- Chronaxie (trị số thời gian):  0,3mS        Bình thường

- Trị số Anpha (Độ bền vững cơ) 11/4,8:  2,5  Dưới mức bình thường, chứng tỏ độ bền vững của cơ còn

   kém

- Mức độ liệt:  Liệt nhẹ

- Liều điều trị của xung hình mũ   : 8mA  (gấp 2 lần thềm kích thích) 

Sử dụng kỹ thuật điện cực điểm đặt tại điểm vận động của cơ vòng môi, cơ tam giác môi và cơ cằm. Điều trị trong 20 ngày, kết quả cười không bị lệch, nhân chung trở lại vị trí trung gian. Vì là thương tổn lâu ngày, nên bệnh nhân cần điều trị liên tục theo định kỳ để cải thiện độ bền vững của cơ. 

     

Liệt hoàn toàn ½ mặt trái sau sốt cao trên bệnh nhân có rối loạn tiền đình. Bệnh nhân trước đó đã điều trị bằng châm cứu 1 tháng nhưng không có tiến triển tốt.

Vào viện vì lý do chóng mặt và liệt ½ mặt trái. Chẩn đoán điện-cơ bằng máy điện xung PHYSIOMED EXPERT đời mới nhất của CHLB Đức cho kết quả:

- Rheobase        7,1mA   Lớn hơn bình thường

- Chronaxie        0,9mS   Ranh giới giữa bình thường và bệnh lý

- Trị số Anpha   17,1/7,1: 2,6   Dưới mức bình thường, chứng tỏ độ bền vững của cơ kém.

- Mức độ liệt:   Liệt trung bình

- Liều điều trị của xung hình mũ:  14 mA, 

Sử dụng kỹ thuật điện cực điểm đặt tại điểm vận động của các cơ ½ mặt trái. Điều trị trong 35 ngày, kết quả khỏi, ra viện.

Liệt hoàn toàn ½ mặt Phải không rõ nguyên nhân. Bệnh nhân tới bệnh viện Đa khoa Hồng ngọc sau 4 ngày. Chẩn đoán điện-cơ bằng máy điện xung PHYSIOMED EXPERT đời mới nhất của CHLB Đức cho kết quả:

- Rheobase         7mA   Lớn hơn bình thường

- Chronaxie         0,7mS    Trong phạm vi bình thường

- Trị số Anpha  15/7          2,7      Dưới mức bình thường, chứng tỏ độ bền vững của cơ kém.

- Mức độ liệt:   Liệt trung bình

- Liều điều trị của xung hình mũ: 14  mA

Điều trị trong 17 ngày, kết quả khỏi, ra viện

Liệt mặt ngoại biên, cũng như liệt thần kinh ngoại biên ở các chi, điều cần thiết nhất là phải dựa vào phương pháp chẩn đoán điện-cơ, qua đó mới tìm  được liều điều trị thích hợp cho từng trường hợp, tránh tình trạng mệt mỏi cho cơ trong thời gian điều trị, người ta phân biệt 4 mức độ liệt: liệt nhẹ, liệt trung bình, liệt nặng và mất chi phối của thần kinh. 

Ngoài kích thích điện còn có thể sử dụng áp nóng để giải quyết phù nề niêm mạc, xoa bóp để tăng cường tuần hoàn và dinh dưỡng cho cơ. Kỹ thuật áp dụng là sử dụng một xung hình tam giác gây nên một co dật cơ và một thời gian nghỉ thích hợp giữa hai lần co dật, nhằm 2 mục đích: một là “thể dục cơ” tránh teo cơ và tăng độ bền vững cho cơ, hai là tạo một kích thích “phản hồi” về trung tâm. 

Hiện nay tại bệnh viện Đa khoa Hồng ngọc có đầy đủ máy móc hiện đại nhất nhập từ CHLB Đức đáp ứng cho công việc này. Nhưng điều quan trọng nhất vẫn là người bệnh nên tìm đến thầy thuốc chuyên khoa sớm và phải kiên trì trong thời gian điều trị.